In het voorjaar van 2019 ben ik begonnen insecten te fotografen. Al snel sloop ik als een Tarzan door onze tuinjungle om mooie plaatjes te maken. Ik wilde eigenlijk het liefste zeldzame exemplaren vinden, maar dat bleek nog niet zo makkelijk. Toch werd mijn interesse gewekt, want er zaten zoveel verschillende soorten. Wat doen ze allemaal daar? Ik ben gaan uitzoeken wat de relaties zijn tussen al die insecten en de planten en bomen waar ze op en in leven). Hieronder is er zo eentje.

Zeefwesp

Vorige week zag ik een graafwespje in de tuin: de Bleke zeefwesp. Het is een man, blijkt uit de website Nederlandse Soorten. Hij heeft een opvallend onderdeel op zijn voorpoot. Sommigen zien daar een ‘zeef’ in, vandaar de naam. Maar het blijkt een klauw te zijn, waarmee hij het vrouwtje vasthoudt tijdens de paring. Zeefwespen zie ik hier niet zo vaak en een vrouwtje heb ik hier sowieso nog niet gevonden. De tuin is vrij nat en zij heeft een zandige bodem of steilwandje nodig om haar nest te graven, een lange gang de grond in met aan het einde enkele cellen. Na het graafwerk jaagt het vrouwtje oa. op Langpootvliegen voor haar larven. In elke broedcel worden zo ca 20 vliegjes verzameld en dan kan haar ei er zorgvuldig bij gelegd worden en de nestgang afgesloten. Dan is haar broedzorg voorbij. Misschien dat deze wespen in het trottoir aan de straatkant een nest maken tussen de stoeptegels. Ik zal daar eens op kleine zandhoopjes gaan letten. De Kleine zeefwesp overigens maakt ook nesten in zand en in droge klei en leem.

Slankpootvlieg

Langpoot- (of slankpoot)vliegen zitten er juist genoeg hier, met name de soort Poecilobothrus nobilitatus. Dit is een opvallend vliegje. Het mannetje heeft een groene metallic rug, het vrouwtje een bruine. Ze zitten in het deel van de tuin, waar het vochtig is en waar water staat (daar heb ik trouwens ook de Bleke zeefwesp gefotografeerd); ze kunnen zelfs over water lopen. Als het mannetje een vrouwtje wil imponeren, spreidt hij zijn vleugels, een soort dans met vleugels. De witte stippen aan het einde van zijn vleugel, zal het spreideffect waarschijnlijk versterken. Ook deze vliegen zijn rovers, maar hoe dat precies zit, daar kom ik niet achter. Mogelijk jagen ze op oevervliegen. Die komen algemeen voor. Zij leven van algen of rottend plantaardig materiaal.

Dambordvlieg

Maar nog even terug naar die zeefwesp. Als het vrouwtje met haar nest bezig is en een prooi klaarlegt om het nest in te slepen, dan is er ook een kans dat een kleine Dambordvlieg, een vrouwtje van het geslacht Metopia, haar in de gaten houdt. Ik kom nog een keertje in een aparte blog terug op Dambordvliegen, maar zij zal proberen gauw een ei te leggen op de door de wesp gevangen vlieg. Als deze dan het nest in wordt gebracht, dan zal de vliegenlarve de hele voorraad prooien eten. De wespenlarve heeft dan geen kans.

Als je nog vragen hebt, mail dan naar: henk@wilmkebreek.nl

Henk van Alst

06 juni 2023

Ik wil niet paniekerig doen en toch ben ik het een beetje. Of is het ongeloof. Ik zie nauwelijks hommels dit jaar. In het voorjaar waren er nog wel een paar koninginnen, maar de enkele werkster die ik vorige week nog zag, was heel klein, echt minihommeltjes. Alsof er te weinig voedsel was in hun broedcel. Een vrijwel hommelloos voorjaar… (Gelukkig ging het afgelopen week beter.)

Het klimaat

Terwijl ik in de voortuin bezig was, werd ik aangesproken door een buurvrouw. Of ik ook zo weinig bijen zag. Ja, inderdaad. Ik miste ze ook. Hoe dat kwam? Ik antwoordde dat het waarschijnlijk met het koude en natte voorjaar te maken had. Natuurlijk gingen er flitsen van klimaatverandering door mijn hoofd. De warme en droge lentes en zomers van de afgelopen jaren doen ook geen goed. Of zijn het de stenige tuinen in de buurt, versnipperde groengebiedjes of de ‘gewasbeschermingsmiddelen’? Ik hou het toch maar op het weer. Feit is dat bij de bijentelling van dit jaar de hommels ook weer slecht uit de bus kwamen.

Honingbijen

Nu het warmer en droger aan het worden is, zie je wel Honingbijen. Sommigen mensen denken de natuur te helpen door imker te worden en Honingbijen te houden. Maar tegen zo’n leger nectar- en stuifmeelschrapers (duizenden honingbijen per volk!) kunnen wilde bijen, die in hun eentje leven en vaak ook nog kleiner zijn, niet op. Ze worden weggeconcurreerd. Toch lijkt imkeren steeds populairder te worden. De gemeente Amsterdam erkend dat het aantal bijenvolkeren te hoog is en overweegt een maximaal aantal bijenkorven per km2. Het zijn er nu zeven, maar dat zou terug gebracht moeten worden naar drie. Lees meer hierover in een artikel van Naturalis.

Bijenplanten

Om het de wilde bijen toch wat makkelijker te maken hun voedsel te vinden, heb ik eens wat planten op een rij gezet, die flink wat wilde bijen lokken (en daar komen jammer genoeg dus ook Honingbijen, de melkkoe onder de bijen, op af).

Op dit moment, eind mei, bloeit de Adderwortel. Dit is een woekeraar en moet wel in toom gehouden worden. Maar hij bloeit rijk en trekt veel insecten aan en niet alleen bijen. Ik heb een manier bedacht om deze duizendknoop in een border zijn gang te laten gaan en toch in de nazomer bloemen te hebben. Voor het groeiseizoen graaf ik al gaten in de border waar straks de dahlia’s in komen. Met pot en al. Die gaten zie je niet, want de plant groeit er overheen. Als ze dan in juni uitgebloeid zijn, verwijder ik de bloeiaren, maak de gaten open en plaats margrietbloemige dahlia’s (hier zijn hommels dol op!). De dahlia ‘Bischop of Llandaff’ kan redelijk goed tegen slakkenvraat en is prachtig. Ik kweek de planten al op een veilige tafel op, zodat ze straks in een flink formaat geplaatst kunnen worden. Soms valt er toch eentje uit door slakkenbezoek. Ik neem dan de pot uit de grond en laat hem weer even op krachten komen, voordat ik hem terugplaats. Deze methode werkt best goed. 

Maar de meeste planten waar wilde bijen op af komen, zijn toch wel de inheemse soorten. Als ik een nieuwe soort wil introduceren, test ik eerst een jaartje uit of die wel slakbestendig is. Beemdkroon is zo’n soort. Het bloeit de hele zome en is prachtig! En dit jaar probeer ik Ganzenbloem uit. Het is nu een beetje spannend, want de plantjes zijn nog klein, maar het lijkt goed te gaan. En natuurlijk zijn er ook planten die ik nu koester, maar een paar jaar geleden nog rigoureus als onkruid eruit trok, zoals Bosandoorn. Andoornbij en Grote wolbij zijn er dol op!

In het voorjaar is er het Speenkruid. Alle voorjaarsbijen profiteren hiervan. Zijn ze uitgebloeid, dan strijken de Houtduiven neer en eten er de knolletjes (speentjes) van.

Grote kattenstaart is mijn lievelingsplant, want heel makkelijk: slakbestendig, rijk- en langbloeiend. De voorste planten in het blikveld snoei ik flink terug in juni, want ze maken dan veel zijtakken met bloeiaren en worden niet zo hoog. Wel zullen ze wat later bloeien. Zo ontstaat er een mooie opbouw.

Dan is er nog Hartgespan uitgetest. Soms wordt er een plant door slakken weggehaald, maar hij staat dit jaar in groepen in de tuin. Hij maakt weliswaar kleine bloemen, maar ze worden veel bezocht. 

Ten slotte Puntwederik en Grote wederik. Goede groeiers, een beetje woekerend. Waar Puntwederik vorig jaar nog stond, groeit het dit jaar ergens anders. Slobkousbijen zijn er dol op (overigens ook op Witte troswederik). De Grote wederik is de inheemse Wederik. In de testfase werd het door een rups gegeten. Geen idee welke (nacht)vlinder het was. Ik dacht dat hij verdwenen was, maar dit jaar staat hij toch ineens stoer en sterk te wachten op de zon.

Maar je kunt kiezen uit nog veel meer planten. Lees hier meer over bij de Bijenstichting.

En bezoek de site eens van De Wilde Weelde met veel tips over wilde en inheemse planten en cultivars.