Waterbeestjes zoeken

De Commissie Natuur organiseert regelmatig een activiteit met een relatie tot de natuur in de Wilmkebreekpolder. Een van die activiteiten, ‘waterbeestjes vangen en onderzoeken’, is bedoeld voor kinderen. De kinderen vangen met schepnetjes kleine waterdiertjes en proberen die op naam te brengen. Bij de laatste activiteit voor kinderen in 2020, in de kwelsloot langs de Landsmeerderdijk, hebben de kinderen het volgende gedaan:

  • Waterhelderheid en slibdikte gemeten
  • Gevist met schepnetjes
  • Gesorteerd op soort met theezeefjes
  • Gedetermineerd en geteld
  • Gevonden aantallen per soort genoteerd op een eigen zoekkaart.

Waterhelderheid en slibdikte

Met de Secchi-schijf (een ‘cd’ voorzien van een zwart-witpatroon die bevestigd is aan een stok met maatstrepen) wordt eerst de waterhelderheid bepaald: de stok wordt heel langzaam in het water naar beneden gelaten tot het patroon op de cd niet meer zichtbaar is, en daarbij wordt de bijbehorende diepte afgelezen op de maatstok. Resultaat: op een diepte van 30 centimeter is de schijf niet meer zichtbaar. Vervolgens wordt de dikte van de sliblaag gemeten: opnieuw wordt de Secchi-schijf gebruikt, maar nu wordt de stok nog langzamer in het water neergelaten tot de schijf rust op de modder; daarbij wordt de diepte genoteerd. Dan wordt de schijf nog verder naar beneden geduwd tot de vaste bodem wordt gevoeld en wordt opnieuw de diepte genoteerd. Het verschil tussen de twee meetwaarden geeft de dikte van de sliblaag. Resultaat: een sliblaag van 25 – 30 centimeter dikte.

Vissen met schepnetje

Om de beurt gaan vier kinderen met assistenten Koen en Rens vissen naar waterbeestjes. Er staat een grote witte bak klaar om de vangst in te doen. Er worden veel verschillende beestjes gevangen. Een grote soort is de grote spinnende watertor. Koen, de assistent-onderzoeker, zegt daarover: “Dit is de op-een-na-grootste kever in Nederland. Alleen het vliegend hert is groter. Maar het vliegend hert staat misschien op het punt van verdwijnen”. Een kleinere soort is de razendsnelle duikerwants. Er worden ook veel rugzwemmers of bootsmannetjes gevangen, die steeds met hun kont naar boven adem komen halen. Ook wordt een bloedzuiger gevangen die steeds van vorm verandert: van een rond bolletje naar een lange worm en weer terug. Er wordt nog meer gevangen: de geelgerande watertor, de waterschorpioen, vlokreeftjes, kleine visjes (het blijken driedoornige stekelbaarsjes te zijn), een enkele onvolwassen salamander die nog kieuwen heeft, larven van juffers die later zullen verpoppen tot soorten zoals het lantaarntje en de vuurjuffer, één groen kikkertje, veel poelslakken en veel posthoornslakken. Op het water lopen volwassen en jonge schaatsenrijders en vijverlopers.

Sorteren waterbeestjes met theezeefjes

Om de beestjes te kunnen tellen moeten ze eerst soort bij soort worden gelegd in kleinere bakjes. De kinderen vissen de beestjes met een plastic theezeefje (dan raken ze niet beschadigd) uit de grote bak en doen ze in kleinere bakjes met water. De meeste grotere beesten zijn rovers, die moeten niet bij elkaar in een bakje, dan wordt het oorlog. De grote spinnende watertor mag in het mini-aquarium.

Determineren en tellen

Na het sorteren kan op de zoekkaart worden opgezocht hoe het beestje heet. Sommige beestjes gaan onder de loep om ze beter te kunnen bekijken. Het tellen is lastig bij sommige beestjes omdat ze zo snel door elkaar zwemmen. Wanneer iedereen de beestjes goed bekeken heeft en ze geteld zijn gaan ze weer terug de sloot in. Behalve één bootsmannetje, die ontsnapt en verdwijnt in het gras. Gelukkig kunnen de meeste kevers en torren vliegen, dus die ontsnapte bootsman zal ook de sloot wel weer gevonden hebben.

Bootsmannetje

Bevindingen noteren en …

Dan naar binnen, handen wassen en aan tafel. Er is limonade naar keuze, rood of geel of groen of wit of gewoon water, en je mag koekjes eten zoveel je wilt. Dan nog de eigen zoekkaart invullen met het gevonden aantal bij het juiste diertje. Ieder kind krijgt een waterbestendige kaart mee naar huis waarop alle waterbeestjes staan en ook wat je verder nodig hebt als je later zelf waterbeestjes wilt zoeken.

Totaaltelling

Na afloop worden de aantallen van alle gevonden soorten opgeteld en ingevoerd op de website: www.waterdiertjes.nl. Dit is een website waarop liefhebbers uit heel Nederland hun vangst aan waterdiertjes kunnen invoeren. Op grond van de ingevoerde soorten, de aantallen per soort en de mate van doorzicht van het water geeft de website een waardering voor de kwaliteit van het water. Positief scoren alle soorten torren en waterschorpioenen, ‘gewoon’ scoren de bootsmannetjes, duikerwantsen en schaatsenrijders, slecht scoren de slakken, dus in ons geval de poelslak en de posthoornslak. De slakken duiden op vervuild water, dat wil zeggen water met veel voedings- en meststoffen. Vooral algen profiteren hiervan (‘groene soep’). Voor onze sloot gaf de website een cijfer 5,4 (op een schaal 1 – 10). Een 5,4 lijkt niet zo hoog, maar vergeleken met de rest van Nederland zitten we in de middenmoot. In voorgaande jaren hebben we overigens hoger gescoord!

Grote spinnende watertor

Permanente koppeling naar dit artikel: https://www.wilmkebreek.nl/index.php/waterbeestjes-zoeken/