De afgelopen maanden schijnt de zon vrijwel onafgebroken en met de deur open stroomt het heerlijke zomergevoel alsmaar naar binnen. Sommige nieuwsgierige vliegen, die naar de andere kant van de kamer vliegen, hebben pech en zitten daar vast tegen de ruit. Ik zal ze wel weer buiten zetten, maar soms ben ik te laat. Helemaal vermoeid zit zo’n vliegje dan op de vensterbank uit te rusten.

En daar zit de Schorsmarpissa op te wachten, de grootste springspin in Nederland. En een heel aandoenlijk beestje. Ga er maar eens voor zitten en verlies jezelf in die mooie grote ogen, hoe hij zijn kop kantelt wanneer je je hand voor hem beweegt. Hij volgt je hand letterlijk. Het voelt bijna alsof je contact maakt met een klein, onbekend wezentje dat jouw aanwezigheid bewust registreert – niet bang, maar voorzichtig, nieuwsgierig zelfs. Alsof hij je observeert en bedenkt of je een gevaar bent of gewoon een huisgenoot. Hij kan uitzonderlijk goed zien. Ze hebben acht ogen, waarvan vier duidelijk zichtbaar en twee heel groot zijn. Dit geeft ze een bijna stereoscopisch zicht om de hele wereld én die verzwakte vlieg op de vensterbank goed in de gaten te kunnen houden.

De perfecte sprong

Hij loert dus op dat vliegje dat nietsvermoedend en hulpeloos op de vensterbank rondscharrelt. En dan komt hij langzaam dichterbij, zijn lichaam laag bij de grond. Hij lijkt wel een miniatuur kat. Dan, in een fractie van een seconde, spant hij zijn poten en lanceert zichzelf met zijn snelle sprong – raak! De vlieg had ook helemaal geen kans om te ontsnappen.

De veiligheidslijn

Vlak voor zijn sprong bevestigt de springspin nog een zijden draad aan het oppervlak. Een extra zekerheid: als de sprong mislukt, dan zal hij niet vallen, maar kan zichzelf weer omhoog hijsen. Dit slimme gebruik van spinrag laat zien hoe instinct en overleving perfect in harmonie werken. Daarnaast is hij ook nog eens gevoelig voor trillingen, waardoor hij subtiel kan registreren wat er om hem heen gebeurt.

Verschillende soorten

Ik ben gebiologeerd door dit springspinnetje. Een mannetje Schorsmarpissa is ongeveer 8 mm en het vrouwtje 10 mm groot. En zij heeft ook nog eens een prachtige oranje snor onder haar grote ogen.

Naast deze nieuwsgierige Schorsmarpissa heb ik nog enkele andere soorten in en om het huis gevonden, zoals de Huisspringspin; die wordt maar 4-5 mm. De Harige springspin is net zo groot. De Huiszebraspin wordt ietsje groter, zo’n 5-7 mm. En ten slotte meet de Gewone en Gehaakte blinker ongeveer 3,5-6 mm.

Tips

Springspinnen zijn nieuwsgierig maar voorzichtig, dus een zachte en geduldige benadering helpt om ze van dichtbij te observeren. Hier zijn een paar handige tips:

– Beweeg langzaam en voorspelbaar Springspinnen zijn scherp op beweging, dus snelle, abrupte gebaren kunnen ze laten schrikken. Probeer je hand langzaam te bewegen als ze in de buurt zijn en kijk hoe ze reageren.

– Kies de juiste plekken Deze spinnen houden van boomschors, vensterbanken, muren en zonnige plekken. Als je ze wilt vinden, zoek dan op warme dagen naar kleine schaduwrijke hoekjes of zonnige oppervlakken.

– Laat ze zelf dichterbij komen Als je rustig blijft zitten, durven sommige springspinnen dichterbij te komen en zelfs op je hand of arm te springen. Ze lijken soms te ‘onderzoeken’ of je een gevaar vormt.

– Observeer hun blik Hun grote ogen maken ze uniek—soms kun je zien hoe ze hun kop bewegen om jou beter te bekijken.

– Respecteer hun ruimte Raak ze niet aan en probeer ze niet op te pakken. Ze voelen zich het veiligst als ze de controle houden en vrij kunnen bewegen.

– Gebruik een camera of vergrootglas Wil je hun prachtige details goed zien? Een macrocamera of een vergrootglas helpt om hun complexe ogen en lichaamstructuur in beeld te brengen. Ikzelf gebruik steeds vaker een klein opzet/macro-lensje met een klemsysteem op mijn smartphone. Daarmee kun je heel wendbaar een spinnetje of klein insect benaderen en mooie foto’s maken.

Laat me weten wat jij ontdekt in en om het huis en mail dat naar henk@wilmkebreek.nl

24 januari 2024

Er vloog begin januari een wesp door de kamer, dat was wel vreemd. Het was een Gewone wesp: een limonadewesp. Hoe kon die binnen zijn gekomen? Het was buiten net boven het vriespunt en veel te koud voor zo’n diertje. Maar waarschijnlijk had ik het zelf gedaan door haardhout binnen te halen. Daar zal hij, of liever zij, wel op gezeten hebben. Ik wist dat van een kolonie limonadewespen alleen de jonge koninginnen buiten overwinteren. Nadat ze een vetvoorraad opgebouwd hebben zoeken ze een beschut plekje op. Zo’n koningin gaat in diapauze: ze gaat in rusthouding op een stuk hout zitten en bijt zich vast. Haar vleugels worden langs haar zij opgevouwen, de stofwisseling, ademhaling en hartslag dalen en haar lichaamsvloeistof wordt ingedikt door veel te urineren. Daardoor neemt het suikergehalte in het lijf toe en dat werkt als een soort antivries.

De rest van het volk was in de late herfst al doodgegaan. Koninginnen leven dus maximaal een jaar, werksters en darren ongeveer een maand.

Maar door de binnentemperatuur warmde deze koningin dus weer langzaam op en werd actief. Een beetje onbeholpen vloog ze rond en botste telkens tegen het raam. Ik heb maar gauw een stoel bij het aanrecht geschoven en ben erop geklommen. Met een glas en een kartonnetje lukte het me haar te vangen. Voorzichtig liet ik haar weer buiten bij het haardhout los. Ze kroop uit het glas en gelukkig meteen verder tussen de houtblokken.

Nest

Het bouwen van een nest in het voorjaar doen ze op plekken waar het droog en beschut is. Dat kan in huis zijn, bijvoorbeeld op zolder of in het dak, in een spouwmuur, in een boomholte of in de grond. In een muizen- of mollenhoop bijvoorbeeld. De afgelopen jaren zaten ze bij mij in de grond op een relatief droge plek. Ik had al vroeg in het jaar met de achterkant van een bezemsteel op verschillende plekken in de tuin diepe schuine gaten gemaakt. In één ervan, onder de perenboom, was het raak. Ik had er een stok bij gezet, zodat ik precies wist waar het nest zich bevond. Zo kon ik tijdens het tuinieren, maar ook met water geven, rekening met ze houden. Want boze wespen, die hun nest en koningin willen verdedigen, kunnen natuurlijk wel steken. Zo’n steek kun je vergelijken met het flink stoten van je blote teen tegen een steen. Alleen is de pijn iets lichter, maar het pijnlijke gevoel duurt langer. Mensen met een allergie hebben natuurlijk een hele andere ervaring. Limonadewespen horen bij de papierwespen (Vespinae). Werkster schrapen wat vermolmd hout van bijvoorbeeld de houten poort en kauwen dat tot een pulp waarmee ze het ‘papieren’ nest maken.

Gewasbeschermer

Veel mensen weten niet dat limonadewespen een belangrijke ecologische rol vervullen. Zo lees ik in ‘De wesp, de geheimen van een onmisbaar insect’ van Seirian Sumner dat een kolonie met ca 6.000 wespen in één seizoen zo’n 4-6 kg aan vlees eet, dat zijn al gauw 100.000-130.000 stuks insecten waaronder bijna 10.000 rupsen! Ze zijn dus onmisbaar als natuurlijke ‘gewasbeschermer’ in je (groente)tuin. En het scheelt ’s nachts heel veel muggen. Verder ruimen ze kleine kadavers op, zoals van vogels en kleine zoogdieren.

Zoetigheid

Voor mij zijn wespen in de tuin dus onontbeerlijk voor een natuurlijk evenwicht van verschillende insectensoorten. Ik zag al eerder wespen jagen tussen de planten, waarbij elke uitstulping op een blad even getest wordt. Is het een vlieg, een rups, een (steek)mug of een spin? De meeste prooien verstoppen zich uit het zicht, bijvoorbeeld in de schaduw onder een blad en dat is ook precies waar de wesp zoekt. (Daarom kruipen wespen soms in je mouw, want dat is zo’n verborgen plekje.) De prooi wordt meegenomen naar het nest waar het in stukjes aan de larven wordt gevoerd. De larven zijn dus carnivoor. Zij verwerken het voedsel en scheiden vervolgens een zoete, vloeistof af dat als voedsel dient voor koningin en werksters. De werksters zoeken daarnaast zelf ook nog naar nectar en zijn daarmee belangrijke bestuivers. Ik zie ze regelmatig op Knopig helmkruid, Fluitenkruid, Hedera, Zwarte toorts of Venkel. Aan het einde van het seizoen, als er geen nieuwe larven meer komen en de laatste larven stoppen met hun zoete speeksel, dan moeten de werksters buiten de kolonie op zoek naar zoetigheid, want ze krijgen te weinig energie binnen. Ze verhongeren langzaam en kunnen dan hardnekkig op de zoetigheid in de buurt van mensen afkomen, vandaar de naam limonadewesp. Er is trouwens nog een soort limonadewesp en dat is de Duitse wesp. Heb je er last van, blijf dan vooral rustig. Zet ver van je vandaan wat zoetigheid neer (bijvoorbeeld een lege pot jam met wat restjes) en gebruik zelf op je terras even niets. Ze leren dan snel dat er bij jou niks te halen valt. Als je om je heen begint te meppen, dan raken ze geïrriteerd en agressief en zullen je proberen te steken. Daarmee brengen ze ook wat geurstof op je lijf zodat andere wespen ruiken waar je zit. Gebruik liever zelf ook geen -zoet- geurtje, want dat willen ze graag even komen onderzoeken.

Wespenstichting

Vorige week heb ik de Basiscursus wespen gevolgd bij de Wespenstichting. Heel interessant! De cursus is bedoeld om veel informatie over sociale wespen te geven en eventueel in een vervolgcursus te leren hoe wespennesten te verplaatsen. Daar leerde ik dat in het geval van een koningin die in de winter binnen rondvliegt, zij het beste geholpen is door haar eerst een klein beetje suikerwater te geven; ze kan dan op krachten komen, want midden in de winter wakker worden en rondvliegen kost energie. Laat haar dan los bij een geschikt plekje om verder te overwinteren.

Is de wesp nog deels in rust (in diapauze), manoeuvreer het dan in een luciferdoosje. Bewaar haar in de schuur of de ijskast! Daar overwintert ze rustig verder (niet in de deur, want dat trilt te veel) en als het dan eind maart-midden april weer warmer wordt en er staan al bloemen te bloeien, dan kun je haar loslaten. Zet het dekseltje een beetje open, zodat ze er weer uit kan kruipen.

Mocht je nu in het komende jaar een wespennest in de buurt hebben en je hebt er niet direct last van, prijs je dan gelukkig met zulke efficiënte insectenverdelgers in de buurt.

Heb je er wel last van of heb je nog vragen, mail dan naar henk@wilmkebreek.nl of neem contact op met de Wespenstichting. In 80 % van de meldingen over wespenoverlast zijn er snelle en makkelijke oplossingen mogelijk.

Henk van Alst