Blog 35 Nectarnijd en stuifmeelstrijd

8 mei 2024

‘Een enorme zwerm honingbijen trekt over.’ Dit bericht plaatste ik afgelopen donderdag op de waarneming-app van de Wilmkebreekpolder. Ik had zoiets nog nooit gezien en vond het indrukwekkend. Maar het had ook iets beangstigends, want er kunnen zo 25.000 – 40.000 bijen in een bijenvolk zitten. Wat gaan ze dus doen? Maar de zwerm zoemde alweer verder voordat ik me daar echt zorgen over hoefde te maken. Wat me vooral trof is de enorme hoevéélheid bijen die daar voorbijtrok.

Waar kwamen ze vandaan? Een beetje navraag leerde me dat in de nutstuinen van Tuinpark de Bongerd er 11 bijenkasten staan. En bij de boerderij staan er ook nog twee. Dat zijn dus heel veel honingbijen alleen al rondom de Kadoelenweg. Hun imkers zullen goed voor ze zorgen, maar soms ontsnapt er een volk en kan zich een tijdje zelfstandig handhaven. Ze maken dan hun nest in een spouw, boomholte of oud nest van de Grote bonte specht of Halsbandparkiet. Maar uiteindelijk sterft zo’n volk. Zo was tijdens een storm in de buurt een boom, waar een bijennest in zat, geknakt en deels in het water gevallen. De raten lagen in het water en op de grond. Paniekerige bijen wilden hun larven en koningin redden en naar een nieuw nest brengen. De larven en gewonde bijen zullen door wespen, vogels en vliegen gegeten worden.

Exoot

Honingbijen zijn door mensen gedomesticeerd en komen oorspronkelijk uit Afrika. Het is dus een exoot. Omdat het zo slecht gaat met de natuur willen mensen helpen en beginnen dan een bijenkorf met honingbijen. Er zijn bedrijven die zich gespecialiseerd hebben met het verkopen van koninginnen en bijenvolken. ‘U kunt bij ons terecht voor de aanschaf van volledige bijenvolken maar ook voor bevruchte en onbevruchte koninginnen.’ Er zijn inmiddels verschillende rassen die bekend staan om hun ‘zachtaardigheid’ en ‘grote haaldrift’. Honingbijen worden gepromoot omdat ze een ‘onmisbare rol in het bestuivingsproces’ vervullen. (Maar inmiddels stappen fruittelers in Zeeland over van de honingbij op de inheemse Rosse metselbij, omdat zij veel effectiever bloemen bestuiven. Luister maar eens naar het radiofragment Metselbijen in de boomgaard.)

Nectarnijd

Honingbijen eten nectar en stuifmeel om er honing van te maken. Daarmee verzorgen ze hun larven en verzamelen ze voldoende voedsel om te kunnen overwinteren. Ze zoeken bloemen, tot wel een paar kilometer van de korf, en kunnen met hun dansje soortgenoten naar goeie voedselplekken dirigeren. Wilde solitaire bijen en zweefvliegen zijn echter ook afhankelijk van nectar en stuifmeel en kunnen, in hun eentje en vaak veel kleiner, niet op tegen de enorme honingbijenmacht. De nectarnijd neemt toe omdat steeds meer imkers honingbijen houden. Gewoon voor de lol of met commerciële bedoelingen. Ik lees in Het Parool van 04-10-2022: ‘In Amsterdam zijn een kleine tweehonderd imkers aangesloten bij een vereniging. Zij houden gemiddeld drie volkeren, maar er zijn ook imkers met tien of twintig kasten. Een voorzichtige schatting komt uit op zo’n 30 miljoen honingbijen in de stad.’

Reacties in de app naar aanleiding van de overtrekkende zwerm was dan ook dat er vrijwel alleen nog honingbijen in de tuin zitten. Ik zeg niet dat dit overdreven is. Zo telde ik eens 80 Honingbijen toen de hemelsleutel aan het bloeien was. Zelfs hommels kwamen er niet aan de pas. Maar gelukkig vind ik nog steeds wilde bijen en zweefvliegen in de tuin.

Van 7 naar 3

Ik ben eens te rade gegaan bij EIS (Kenniscentrum voor insecten) en heb daar een interessant artikel gelezen over de voedselconcurrentie tussen honingbijen en wilde bijen in Amsterdam. De Honingbij blijkt maar liefst 37 % uit te maken van alle bijen die er rondvliegen. Omdat het aantal honingbijenkasten er zo is toegenomen heeft de gemeente Amsterdam hen gevraagd een advies te geven over de concurrentie van de honingbij ten opzichte van de wilde bij. Zij hebben na hun onderzoek o.a. geadviseerd om de huidige minimale dichtheid van 6 à 7 honingbijenvolken per km2 te verlagen naar 3 honingbijenvolken per km2. De gemeenteraad wilde dit advies overnemen, maar werd teruggefloten door honingbijenhouders.

Bloeiende bloemen

Ik heb ook eens bij de Bijenstichting (https://bijenstichting.nl) gezocht wat zij vinden van de stuifmeelstrijd en daar heeft Jaap Molenaar een duidelijk verhaal:

  • Verbeter de voedselvoorziening van zowel solitaire bijensoorten als hommels en honingbijen
  • Zaai -gifvrije- inheemse mengsels van betrouwbare leveranciers, zoals De Cruydthoeck. Voor de meeste solitaire bijensoorten zijn inheemse planten belangrijk omdat deze soorten vaak kieskeurig zijn en alleen van bepaalde plantensoorten of families hun voedsel verzamelen. Van de autochtone plantensoorten bevindt zich nu een derde op de Rode Lijst. Het is dus niet zo verwonderlijk dat de sterke achteruitgang van planten zijn weerslag heeft op de biodiversiteit zoals vlinders, kevers, zweefvliegen, hommels, honingbijen en solitaire bijen.
  • Zaai -gifvrije- cultuursoorten, zoals mosterd, Phacelia (bijenbrood) of boekweit, alleen in tuinen, nooit in buitengebieden, natuurgebieden etc. (Honingbijen en hommels maak je heel erg blij met cultuursoorten als Goudsbloem, Mosterd, Kaasjeskruid em Phalcelia. Sterker nog, enkele solitaire bijen zijn ook gek op sommige van hiervoor genoemde cultuursoorten.
  • De Bijenstichting is van mening (en heeft dat ook waargenomen) dat als je zorgt voor een rijk gedekte tafel (lees in veel tuinen zaaien van cultuursoorten) er minder concurrentie is van honingbijen en hommels t.o.v. solitaire bijen.
    Speciaal honingbijen geven de voorkeur te vliegen op een gewas waarvan veel in bloei staat. Is dat een veld Phacelia dan laten ze andere inheemse bloemen links liggen. Hiervan profiteert de solitaire bijen indirect van.
  • Laat rode- en witte klaver staan voor verschillende hommelsoorten.
  • Zorg voor bloeiende bloemen van het vroege voorjaar tot het late najaar. (Eén van de beste inheemse planten die we vaak in het openbaar groen tegenkomen is de klimop!)

Ik vond het hoopvol bovenstaande informatie te vinden. Ik heb namelijk de neiging om honingbijen in de tuin te negeren, behalve als ik zie hoe een zorgzame Bijenwolfmoeder een honingbij te pakken krijgt voor haar kroost. Maar het feit blijft: ook honingbijen zijn onderdeel geworden van onze stadse natuur!

henk@wilmkebreek.nl

Permanente koppeling naar dit artikel: https://www.wilmkebreek.nl/index.php/2024/05/nectarnijd-en-stuifmeelstrijd/