Geschiedenis

De Wilmkebreekpolder ligt aan de westkant van Amsterdam – Noord en is het hart van de Kadoelen. Het ligt ingesloten tussen de Landsmeerderdijk die langs zijkanaal I loopt, de Stoombootweg en de Kadoelenweg.

> Kadoelen = Quaad Dolen
Al in 1374 wordt een buurtschap wat wij vandaag de dag kennen als Kadoelen vermeld. In 1429 wordt gesproken van de Heerlijkheid Landsmeer en Heerlijkheid Quadolen, die toen tezamen één heer hadden.
Het woord Kadoelen is afkomstig van Quaad Dolen = slecht begaanbaar. De reden waarom dit zo genoemd werd is waarschijnlijk omdat de weg er regelmatig in erbarmelijke staat verkeerde, deels door overstromingen en deels door slecht onderhoud van de vele krakkemikkige bruggen. De wegen waren in die tijd meer jaagpaden langs het water dan wegen. Het meeste vervoer ging in die tijd over het water van de veenrivier de Nieuwe Gouw waar nu nog de sloot langs de Kadoelenweg van over is. Een gouw is wat we nu wegsloot zouden noemen. De weg werd toch veel gebruikt door handelsreizigers en was de belangrijkste verbinding van Amsterdam via Landsmeer en Den Ilp naar Purmerend en Hoorn. Een beroemde pleisterplaats was in die tijd de herberg “de Drie Zwaantjes” in Den Ilp. De huidige eigenaar is nu de pachter van de Wilmkebreekpolder. Het Café bij de Kadoelenbreek werd al in 1631 genoemd en heeft anderhalve eeuw “de Groene Ridder” geheten naar het schip van de eerste eigenaar. De clientèle bestond waarschijnlijk uit de vele schippers, die hier woonden en aan de andere kant van de dijk een ligplaats hadden en uit handelsreizigers onderweg van en naar Amsterdam.

> Dijkdoorbraakmeertje
Op de kaart hiernaast, uit 1616, is goed te zien hoe het IJ in de voorgaande eeuwen het land van Buiksloot, Kadoelen en Oostzaan heeft aangevreten. In 1350 liep de Waterlandse Zeedijk een stuk zuidelijker. Na een grote dijkdoorbraak in 1406 duurde het een aantal jaren voordat er opnieuw een dijk gelegd werd, ditmaal een stuk verder landinwaarts omdat van de oude dijk te veel was weggespoeld. Dit is ongeveer waar nu de Landsmeerderdijk ligt. In de 19e eeuw is deze inham in het IJ weer opgevuld door de Noorder IJpolder. (De IJzijde van zijkanaal I)

kaart 1616

> Drooglegging na dijkdoorbraak

Deze streek viel onder twee waterschappen, Kennemerland en Waterland, gescheiden door het Twiske. Landsmeer was het meest westelijke dorp van de Waterlanddorpen en Oostzaan en Wormer vielen onder Kennemerland. In 1509 wordt opnieuw gesproken over een zware dijkdoorbraak bij Oostzaan en Kadoelen. De dijk was ernstig verzwakt door geruzie over het onderhoud tussen de Landmeerders en de Oostzaners. Weer ging veel land verloren en ontstond er binnen de dijk  een wiel, of wael, een binnendijks meertje dat sinds die tijd Wilmckebreek genoemd werd. Dit als herinnering aan Graaf Willem VI, in de volksmond Wilmke, die bemiddeld had bij het opwerpen van deze dijk in 1410. Tussen Oostzaan en Kadoelen werd de “lange Brugge” geslagen, een verbindingsbrug die dienst heeft gedaan tot omstreeks 1635, toen het meertje werd drooggemaakt. Nadien is de polder nog vele malen ondergelopen, de laatste keer in 1916. Doordat het IJ er zo lang vrij spel heeft gehad ligt de Wilmkebreekpolder erg diep, zo’n 3,05 meter beneden N.A.P. De drooglegging ervan in de 17de eeuw was een hoogstandje.

>Molen ’t Haasje

In 1633 is de Wilmkebreekpolder drooggemalen door molen ’t Haasje. Het was een achtkantige grondzeiler die dienst deed als poldermolen.

Molen 't Haasje Wilmckebreek

Molen ’t Haasje Wilmckebreek

De molen stond ongeveer op de plek waar het huidige gemaal staat (aan de Kadoelenweg). Later is een koppel maalstenen aan de molen toegevoegd zodat deze ook kon werken als korenmolen.

Tijdens de watersnood van 1916 werd ’t Haasje zodanig geteisterd dat hij, toen de polder op 14 juni weer droog was, vervangen moest worden door een elektrisch aangedreven gemaal. De molen is in 1924 gesloopt. Waarschijnlijk zijn diverse onderdelen hergebruikt in andere molens. Klik hier voor meer informatie

>Leven in de Kadoelen
In de buurtschap Kadoelen moet het bestaan vroeger bar slecht geweest zijn. Aan een uitloper van het IJ en de grond was laag en moerassig. De bijbehorende muggenplagen zorgden er tot ongeveer 1950 voor dat malaria nog veel voorkwam. Het was een vergeten hoek boven het IJ waar veehouders en vissers amper een bestaan hadden.

> De stoomboot en het café
In de negentiende eeuw werd dit anders, vooral door het uitdijende Amsterdam. Er werd aan grote projecten gewerkt in de omgeving zoals het graven van het Noordzeekanaal en het droogleggen van de uitlopers van het IJ voor de aanleg van de Nieuwerdammer- en Buiksloterham. Een plek om uit te rusten was welkom, daarom werd voor de arbeiders in 1869 op de Oostzanerdijk (toentertijd de Oostzaner Overtoom ter hoogte van het Twiske) een café geopend vlakbij het punt waar ze de boot moesten nemen. Dit was namelijk het eindpunt van een veerdienst via Zijkanaal I en het IJ op Amsterdam. Ook de naam van de hoofdstraat van Kadoelen herinnert nog aan de plaats waar vroeger de boot naar Amsterdam aankwam en vertrok: de Stoombootweg.

Boerderij Klaas Keyzer

Boerderij Klaas Keyzer

>Boerderijen

Langs de Kadoelenweg staan nog drie historische stolpboerderijen. De Leggende Os, De Mariahoeve en de boerderij van het laatst overgebleven boerenbedrijf van Klaas Keyzer. Waar nu het Wilmkebreekpad ligt heeft ooit de boerderij ‘Wilmkebreek’ gestaan.
De Mariahoeve en de boerderij waar Keyzer gewoond heeft zijn een gemeentelijk monument.

>Gemeentelijke herindeling

Tot 1 augustus 1966 was Kadoelen een deel van de gemeente Landsmeer. Bij een gemeentelijke herindeling werd Kadoelen met een deel van het Landsmeerse Zuideinde aan Amsterdam toebedeeld. De bewoners organiseerden zichzelf in de Vereniging tot behoud van de Wilmkebreek en hebben 14 jaar geknokt om de Wilmkebreek en de Kadoelen te redden van allerlei onzalige bestemmingsplannen, zoals een verkeersplein in de Wilmkebreek en een tweede Molenwijk aan de Stoombootweg.

Download hier het geschiedenisboekje over de Wilmkebreek van Google docs, dat is samengesteld en aangevuld door Henk Heubers op basis van het oorspronkelijke boekje van D.H. de Goede.
Of klik op het boekje, dan opent het in een nieuwe pagina. Even geduld want het zijn 77 pagina’s.

De Wilmkebreek een groen geschiedenisboekje

De Wilmkebreek
een groen geschiedenisboekje